Krzywa zapominania – jak działa i jak ją wykorzystać w nauce angielskiego

QuickSpeak Resources·8 min czytania

Krzywa zapominania to wykres, który tłumaczy jedno z najbardziej frustrujących doświadczeń w nauce języka. Wieczorem umiesz dwadzieścia nowych wyrażeń, rano pamiętasz połowę, a po tygodniu zostają trzy i niejasne wrażenie, że kiedyś już to widziałeś.

No i łatwo wtedy pomyśleć, że coś jest nie tak z Twoją pamięcią. Tymczasem jest dokładnie odwrotnie: Twoja pamięć działa tak, jak powinna. Zapominanie nie jest awarią, tylko ustawieniem fabrycznym. Mózg wyrzuca to, czego nie używa, i robi to według dość przewidywalnego wzoru.

Niżej masz krzywą zapominania na wykresie, z prawdziwymi liczbami, potem to, czego ten wykres nie mówi (a co się mu często przypisuje), i prosty plan powtórek, dzięki któremu angielski przestaje uciekać.

Uczysz się wieczorem przed wyjazdem. Zdanie o rezerwacji stolika powtarzasz pięć razy i umiesz je na pamięć. Trzy dni później stoisz przed kelnerem w Londynie i w głowie masz tylko table. Reszta zdania została w domu, na kartce.

Krzywa zapominania: co to jest i skąd się wzięła 📉

Krzywą zapominania opisał w 1885 roku niemiecki psycholog Hermann Ebbinghaus¹. Zrobił coś, czego przed nim nikt nie próbował: postanowił zmierzyć pamięć liczbami. A ponieważ nie miał laboratorium pełnego ochotników, badał samego siebie.

Żeby wynik nie zależał od tego, co już wiedział, wymyślił materiał, który nic nie znaczy: krótkie, bezsensowne sylaby w rodzaju „DAX” czy „BOK”. Uczył się ich list na pamięć, odkładał je na jakiś czas, a potem uczył się ich od nowa i mierzył, o ile szybciej mu to idzie. Im mniej czasu potrzebował za drugim razem, tym więcej zostało w głowie.

Z tych pomiarów wyszedł wykres, który dziś zna każdy student psychologii. Poniżej masz jego liczby.

Widać tu dwie rzeczy naraz. Po pierwsze, najwięcej ucieka na samym początku: po dwudziestu minutach nie ma już prawie połowy. Po drugie, potem spadek wyraźnie zwalnia. Między drugim a trzydziestym pierwszym dniem ubywa mniej niż w pierwszej godzinie. To, co przetrwało pierwszą dobę, trzyma się już całkiem nieźle.

Czego krzywa zapominania nie mówi ⚠️

I tu trzeba się na chwilę zatrzymać, bo ten wykres robi w internecie karierę w mocno uproszczonej wersji. Usłyszysz, że „po jednym dniu zapominamy 70 procent wszystkiego, czego się nauczyliśmy”. Brzmi groźnie, tylko że Ebbinghaus niczego takiego nie pokazał.

Pokazał, jak szybko jeden człowiek zapomina sylaby, które nic nie znaczą i z niczym się nie łączą. To jest najgorszy możliwy materiał do zapamiętania, wybrany celowo. Zdanie, które ma sens, które usłyszałeś w konkretnej scenie i które dotyczy Ciebie, trzyma się pamięci dużo mocniej niż „DAX” i „BOK”.

Sam kształt krzywej jest natomiast prawdziwy i powtarzalny. W 2015 roku dwóch holenderskich badaczy, Jaap Murre i Joeri Dros, powtórzyło eksperyment Ebbinghausa krok po kroku i dostało bardzo podobny wykres². Wniosek jest więc taki: liczby zależą od materiału, ale wzór jest stały. Szybki spadek na początku, potem coraz wolniejszy.

Jak spłaszczyć krzywą zapominania: powtórki w odstępach 🔁

No dobrze, ale po co Ci to wiedzieć? Bo z tego samego badania wynika druga, dużo przyjemniejsza rzecz. Każda powtórka nie tylko przywraca to, co uciekło, ale też spowalnia kolejne zapominanie. Po pierwszej powtórce krzywa opada łagodniej, po drugiej jeszcze łagodniej. Po kilku robi się prawie płaska.

Dlatego ta sama godzina nauki daje zupełnie inny efekt w zależności od tego, jak ją rozłożysz. Przegląd ponad trzystu eksperymentów z 2006 roku pokazał, że nauka rozłożona na kilka sesji wygrywa z nauką upchniętą w jedną praktycznie zawsze³. Po angielsku nazywa się to spaced repetition, czyli powtórki w odstępach. W praktyce najwygodniej, żeby odstępy rosły: pierwsza powtórka szybko, każda następna później.

Na wykresie powtórki wypadają po jednym, trzech i siedmiu dniach, a potem możesz dołożyć kolejne, po dwóch tygodniach i po miesiącu. Te liczby nie są magiczne i nie musisz trzymać się ich co do dnia. Chodzi o zasadę: wracaj do materiału wtedy, kiedy zaczyna uciekać, ale jeszcze da się go przypomnieć. Lekki wysiłek przy przypominaniu jest tu zaletą, a nie wadą.

Trzy rzeczy, które spowalniają zapominanie 🧠

1. Sens zamiast gołych słów

Ebbinghaus wybrał sylaby bez znaczenia właśnie po to, żeby zapominać szybko. Lista pojedynczych słówek jest do nich niebezpiecznie podobna. Dlatego ucz się całych zdań z konkretnej sytuacji. Zdanie ma sens, ma melodię i ma scenę, do której można je przypiąć, a to wszystko są haczyki dla pamięci.

2. Przypominanie zamiast czytania

Powtórka nie polega na tym, że czytasz notatki jeszcze raz. Polega na tym, że zakrywasz odpowiedź i próbujesz ją sam wydobyć z głowy. W znanym eksperymencie z 2006 roku studenci, którzy sprawdzali się z tekstu, po tygodniu pamiętali więcej niż ci, którzy czytali go kilka razy⁴. Ta technika ma swoją nazwę, active recall. W praktyce najprościej robić to fiszkami, o których więcej w tekście fiszki do angielskiego.

3. Sen między nauką a powtórką

Pamięć utrwala się w nocy. Kilka minut powtórki wieczorem i próba przypomnienia rano to jeden z najtańszych sposobów na spłaszczenie krzywej. Uwaga: chodzi o sen po nauce, a nie o naukę w czasie snu. Ta druga nie działa, o czym więcej w tekście nauka angielskiego przez sen.

Krzywa zapominania a angielski: plan na jeden tydzień 🗓️

Jak to wygląda w praktyce? Weź dziesięć zdań z jednej sceny, na przykład z rozmowy w restauracji albo w hotelu. Nie więcej. I rozłóż je tak, żeby każde spotkanie z nimi wypadało tuż przed tym, jak zaczną uciekać.

Razem niecałe pół godziny na dziesięć zdań, które po tygodniu naprawdę umiesz powiedzieć. Gdybyś te same pół godziny spędził nad nimi w jeden wieczór, po tygodniu zostałoby z nich niewiele. Gotowe sceny do takiej pracy znajdziesz w tekście dialogi po angielsku dla początkujących.

Jak mówić o zapominaniu po angielsku 💬

Skoro już o tym mowa, to zdania o zapominaniu są jednymi z najbardziej przydatnych w rozmowie. Każdemu czasem ucieka słowo, także w ojczystym języku. Dobrze umieć to powiedzieć, zamiast milknąć.

• Sorry, I forgot. Przepraszam, zapomniałem.
• It slipped my mind. Wyleciało mi z głowy.
• It’s on the tip of my tongue. Mam to na końcu języka.
• That rings a bell. Coś mi to mówi.
• I can’t remember the word. Nie mogę sobie przypomnieć tego słowa.
• What do you call it in English? Jak to się nazywa po angielsku?
• Remind me tomorrow. Przypomnij mi jutro.
• Now I remember! Już pamiętam!

Pytania, które padają najczęściej

Kluczowe wnioski

• Krzywa zapominania pokazuje, że najwięcej ucieka w pierwszych godzinach po nauce, a potem zapominanie zwalnia.
• Liczby Ebbinghausa dotyczą sylab bez znaczenia. Zdania z sensem i kontekstem trzymają się lepiej.
• Każda powtórka spłaszcza krzywą. Odstępy między powtórkami powinny rosnąć.
• Powtórka to przypominanie z pamięci, a nie ponowne czytanie.
• Dziesięć zdań rozłożonych na tydzień daje więcej niż pięćdziesiąt wkutych w jeden wieczór.

Źródła

1. Ebbinghaus, H. (1885). Memory: A Contribution to Experimental Psychology (przekład angielski). psychclassics.yorku.ca
2. Murre, J. M. J., Dros, J. (2015). Replication and Analysis of Ebbinghaus’ Forgetting Curve. PLOS ONE, 10(7). doi.org
3. Cepeda, N. J., Pashler, H., Vul, E., Wixted, J. T., Rohrer, D. (2006). Distributed practice in verbal recall tasks: A review and quantitative synthesis. Psychological Bulletin, 132(3). doi.org
4. Roediger, H. L., Karpicke, J. D. (2006). Test-Enhanced Learning: Taking Memory Tests Improves Long-Term Retention. Psychological Science, 17(3). doi.org

Polecane dla Ciebie

Skuteczna nauka

Bajki do nauki angielskiego: Bluey i inne, przy których uczy się też rodzic

Dziecko ogląda bajkę po angielsku, a Ty kręcisz się po kuchni. Po kilku odcinkach łapiesz się na tym, że rozumiesz prawie wszystko.…

6 min czytaniaCzytaj

Kurs QuickSpeak

Zacznij mówić po angielsku w 30 dni

Aktywator Mowy: codzienny trening mówienia na 15 minut. Krótkie historie, nagrania native speakerów i Twoje własne zdania na głos.

15 min dziennieSprawdź

Skuteczna nauka

Seriale do nauki angielskiego: 7 seriali, które uczą codziennej rozmowy

Seriale po angielsku mają nad filmami jedną ogromną przewagę: ci sami ludzie mówią do Ciebie przez dziesiątki godzin. Po kilku odcinkach przyzwyczajasz…

5 min czytaniaCzytaj

Skuteczna nauka

Krótkie filmy do nauki angielskiego: jedna scena, jedno zdanie, trzy dni

Wieczór, zmęczenie, włączasz film po angielsku „do nauki”. Po dwudziestu minutach już tylko śledzisz fabułę, a po godzinie sięgasz po telefon. Rano…

5 min czytaniaCzytaj

Skuteczna nauka

Filmy do nauki angielskiego: jak oglądać, żeby coś zostało (i co wybrać)

Po dobrym filmie bez lektora często masz wrażenie, że wszystko było jasne, śmiałeś się w dobrych momentach i angielski idzie Ci całkiem…

8 min czytaniaCzytaj

Kurs QuickSpeak

Angielski z piosenek, które zostają w głowie

QuickSpeak Music: 10 piosenek pełnych gotowych zdań z życia. Posłuchaj pierwszej i zrób ćwiczenia, które zamieniają ją we własne wypowiedzi.

Darmowe demoPosłuchaj

Skuteczna nauka

Książki po angielsku dla początkujących: co czytać na A1, A2 i B1

Prawie każdy, kto uczy się angielskiego, ma na półce książkę po angielsku z zakładką na czternastej stronie. Zwykle to „Harry Potter” albo…

7 min czytaniaCzytaj

Skuteczna nauka

Poziom C2 z angielskiego – czy to poziom native speakera i komu jest potrzebny

Poziom C2 z angielskiego to szczyt skali i jednocześnie najbardziej przereklamowany cel w nauce języków. Kojarzy się z „mówieniem jak native speaker”,…

5 min czytaniaCzytaj