Gramatyka

Relative clauses: who, which, that, czyli angielskie „który” w praktyce

Gramatyka angielska
Zaimki
względne i zdania względne (who, which, that)

QuickSpeak Resources9 min czytania

Kolega przegląda zdjęcia z wesela i pyta, kim jest facet w zielonym garniturze. Odpowiadasz: „To ten kuzyn, który mieszka w Kanadzie”. Po angielsku: That’s the cousin who lives in Canada. Ten doklejony kawałek, who lives in Canada, to właśnie relative clauses, czyli zdania względne.

Po polsku na wszystko masz jedno „który”, „która”, „które”. Angielski ma kilka słówek, ale wybór jest dużo prostszy, niż się wydaje. Ludzie to who, rzeczy to which, a that pasuje do jednych i drugich. W rozmowie bardzo często nie mówisz żadnego z nich: the movie I saw znaczy „film, który widziałem”, bez żadnego „który”.

W podręczniku znajdziesz to pod hasłem „zdania względne definiujące i niedefiniujące”. Brzmi jak paragraf z kodeksu pracy. Nazwa ma jedną zaletę: kiedy ją znasz, łatwo znaleźć ten rozdział w każdej książce do gramatyki. Do mówienia wystarczy Ci jedno pytanie: czy ten kawałek mówi, o kogo chodzi, czy tylko dorzuca ciekawostkę? Każde zdanie możesz odsłuchać, a tłumaczenia są schowane: dotknij zdania albo włącz „Pokaż tłumaczenia”.

Spis treści

Budowa relative clauses: rzecz, słówko, reszta zdania 🧱
Who, which, that, whose, where: ściąga 📋
Kiedy możesz pominąć who, which i that ✂️
Z przecinkami i bez: definiujące i niedefiniujące 🔍
Relative clauses na teście: osobna gra 🎯
Relative clauses w rozmowie: scenka przy zdjęciach z wesela 💍
Najczęstsze błędy z relative clauses
Pytania, które padają najczęściej
Jak ćwiczyć relative clauses?
Kluczowe wnioski

My brother who lives in Berlin is a chef. Masz kilku braci, a ten z Berlina jest kucharzem. My brother, who lives in Berlin, is a chef. Masz jednego brata, a przy okazji mówisz, że mieszka w Berlinie. Dwa przecinki i nagle w rodzinie robi się mniej ludzi.

Budowa relative clauses: rzecz, słówko, reszta zdania 🧱

Zdanie względne stoi zaraz po rzeczowniku, który opisuje. Zaczyna się od słówka względnego, a dalej idzie zwykłe zdanie, tylko bez powtarzania tej osoby albo rzeczy.

O ludziach: who albo that

the woman who works next door

I know the woman who works next door. Znam kobietę, która pracuje obok.

O rzeczach: which albo that

the bag that has a red zip

I want the bag that has a red zip. Chcę torbę, która ma czerwony zamek.

Bez słówka: gdy po nim jest nowa osoba

the film you recommended

I watched the film you recommended. Obejrzałem film, który poleciłeś.

who / that zamiast „który”you nowa osoba, która coś robiworks reszta zwykłego zdania

Najczęstszy błąd Polaków to powtórzenie osoby po słówku: the man who he lives here. Słówko who już ją zastępuje, więc he wypada: the man who lives here.

Who, which, that, whose, where: ściąga 📋

Słówko	Kiedy	Przykład
who	ludzie	the guy who called you
which	rzeczy i zwierzęta	the car which broke down
that	ludzie i rzeczy, bez przecinków	the app that I use
whose	czyj	the neighbor whose dog barks
where	miejsce	the café where we met
when	czas	the day when it all started
nic	gdy po rzeczowniku jest nowa osoba	the book I’m reading

She’s the teacher who helped me with my exams. To nauczycielka, która pomogła mi z egzaminami.
This is the phone which I bought last week. To telefon, który kupiłem w zeszłym tygodniu.
Is there anything that I can do? Czy jest coś, co mogę zrobić?
I have a friend whose sister is an actress. Mam znajomego, którego siostra jest aktorką.
That’s the hotel where we stayed. To hotel, w którym się zatrzymaliśmy.
I remember the day when we moved here. Pamiętam dzień, w którym się tu przeprowadziliśmy.

🤓 Dla nerdów: whose do rzeczy? Wolno. Wielu z nas uczono, że whose jest tylko dla ludzi. A jednak a house whose roof is falling apart to zwykły, poprawny angielski i Anglicy używają go od średniowiecza. Słowniki, na przykład Merriam-Webster, traktują to jako normę. Alternatywa a house the roof of which is falling apart brzmi jak urzędowe pismo, więc nawet ci, którzy na whose kręcą nosem, w praktyce mówią whose.

Kiedy możesz pominąć who, which i that ✂️

To jest ta część, która najbardziej zmienia Twój angielski w rozmowie. Gdy po słówku względnym stoi nowa osoba z czasownikiem, słówko możesz wyrzucić. Native speakerzy robią to cały czas, więc jeśli tego nie wiesz, gubisz się w słuchaniu, bo „który” po prostu nie pada.

ze słówkiem

bez słówka (częściej w mowie)

The movie that we saw was great. Film, który widzieliśmy, był świetny.

The movie we saw was great. Film, który widzieliśmy, był świetny.

Po that stoi we, nowa osoba, więc that może zniknąć.

The guy who I told you about is here. Facet, o którym Ci mówiłem, jest tutaj.

The guy I told you about is here. Facet, o którym Ci mówiłem, jest tutaj.

Przyimek about zostaje na końcu zdania.

Everything that she said was true. Wszystko, co powiedziała, było prawdą.

Everything she said was true. Wszystko, co powiedziała, było prawdą.

To samo przy everything, something, all.

Nie wyrzucisz słówka wtedy, gdy to ono jest podmiotem, czyli gdy zaraz po nim stoi czasownik. The woman who lives next door musi mieć who, bo bez niego zostaje the woman lives next door i to już całe, inne zdanie.

Z przecinkami i bez: definiujące i niedefiniujące 🔍

Tu zaczyna się część, którą testy lubią najbardziej. Jeśli doklejony kawałek mówi, o kogo albo o co chodzi, piszesz go bez przecinków i możesz użyć that. Jeśli to tylko dodatkowa informacja, a wiadomo już, o kim mowa, stawiasz przecinki, nie używasz that i nie możesz pominąć słówka. W mowie te przecinki słychać jako małe pauzy.

bez przecinków: o kogo chodzi

z przecinkami: dodatkowa informacja

The students who passed got a certificate. Studenci, którzy zdali, dostali certyfikat. (tylko ci, którzy zdali)

The students, who passed, got a certificate. Studenci, którzy zresztą zdali, dostali certyfikat. (wszyscy zdali)

Przecinki zmieniają, o ilu osobach mówisz.

The car that I drive is old. Samochód, którym jeżdżę, jest stary. (spośród różnych aut)

My car, which is ten years old, still runs. Moje auto, które ma dziesięć lat, wciąż jeździ.

My car już mówi, o które auto chodzi, więc reszta to dodatek.

People who smoke pay more. Ludzie, którzy palą, płacą więcej.

My dad, who smoked for years, quit last year. Mój tata, który palił latami, rzucił w zeszłym roku.

Przy imieniu albo „mój tata” to prawie zawsze wersja z przecinkami.

Relative clauses na teście: osobna gra 🎯

Test nie sprawdza, czy umiesz ładnie opisać kuzyna z Kanady. Sprawdza kilka bardzo konkretnych rzeczy i każda ma swoją wskazówkę w zdaniu. Ludzie przed luką to who, rzeczy to which. Rzeczownik zaraz po luce to whose. Miejsce to where. Przecinek przed luką wyklucza that. Przejdź po schemacie od góry, a większość zadań rozwiąże się sama.

Po luce stoi rzeczownik, a chodzi o „czyj”?
tak
whose
the girl whose phone was stolen dziewczyna, której ukradziono telefon
Chodzi o miejsce i po luce jest pełne zdanie?
tak
where
the town where I grew up miasto, w którym dorastałem
Przed luką jest przecinek?
tak
who (ludzie) albo which (rzeczy), nigdy that
My sister, who is a nurse, works nights. Moja siostra, która jest pielęgniarką, pracuje na nocki.
who albo that przy ludziach, which albo that przy rzeczach
the book that changed my life książka, która zmieniła moje życie

I uczciwie: jeśli w teście są dwie poprawne odpowiedzi, na przykład who i that przy osobie bez przecinków, zadanie zwykle pyta o coś innego. Szukaj przecinka, rzeczownika po luce albo miejsca. Tam jest haczyk.

Relative clauses w rozmowie: scenka przy zdjęciach z wesela 💍

Opisywanie ludzi na zdjęciach to idealna sytuacja na zdania względne. Zwróć uwagę, jak często słówko znika.

That’s the cousin who lives in Canada.To ten kuzyn, który mieszka w Kanadzie.

Kiedy tego używasz

Kolega przegląda zdjęcia z wesela Twojej siostry.

Przykładowa rozmowa

Kolega Who’s the guy in the green suit? Kto to jest ten facet w zielonym garniturze?

Ty That’s the cousin who lives in Canada. The one I told you about. To kuzyn, który mieszka w Kanadzie. Ten, o którym Ci mówiłem.

Kolega The one whose wife is a pilot? Ten, którego żona jest pilotem?

Ty Exactly. And that’s the restaurant where they had the party. Dokładnie. A to restauracja, w której było przyjęcie.

Kolega Is that the cake you made? To ten tort, który zrobiłeś?

Ty Yep. The one that nobody wanted to cut, because it looked too good. No. Ten, którego nikt nie chciał kroić, bo za ładnie wyglądał.

The woman ___ lives upstairs is a doctor.

who
which
whose

Osoba i zaraz po luce czasownik: who (albo that).

This is the laptop ___ I bought online.

that
who
where

Rzecz bez przecinków: that albo which. Możesz też nic nie wstawiać.

I met a man ___ son plays for Legia.

whose
who
which

Po luce stoi rzeczownik son i chodzi o „czyj”: whose.

That’s the park ___ we had our first date.

where
which
who

Miejsce i po luce pełne zdanie: where.

My mom, ___ is 70, still runs every day.

who
that
which

Przecinek przed luką wyklucza that, a to osoba: who.

The guy ___ I told you about is here.

(nic)
who he
which

Po luce stoi nowa osoba (I), więc słówko można pominąć. Who he to błąd.

Powiedz, że to jest książka, którą czytasz.

This is the book I’m reading.

Najczęstsze błędy z relative clauses

Powtórzona osoba. The man who he called you to błąd. Słówko już ją zastępuje: the man who called you.
That z przecinkami. My dad, that is a teacher, … Przy przecinkach tylko who albo which.
Which o ludziach. The girl which I met brzmi tak, jakby dziewczyna była przedmiotem. O ludziach who albo that.
Co jako what. Everything what I know to kalka z polskiego „wszystko, co”. Poprawnie: everything (that) I know.
Pominięte słówko przed czasownikiem. The woman lives next door is nice nie działa. Tu who musi zostać.

Pytania, które padają najczęściej

Co to są relative clauses?

Zdania względne, czyli doklejone kawałki, które opisują rzeczownik: the man who called, the book I bought. Po polsku zaczynają się od „który”.

Kiedy who, a kiedy which?

Who przy ludziach, which przy rzeczach i zwierzętach. That pasuje do jednych i drugich, ale tylko bez przecinków.

Kiedy można pominąć who, which i that?

Gdy zaraz po słówku stoi nowa osoba z czasownikiem: the film (that) we saw. Gdy po słówku stoi od razu czasownik, nie możesz go pominąć: the man who lives here.

Czym różnią się zdania definiujące od niedefiniujących?

Definiujące mówią, o kogo chodzi, i nie mają przecinków. Niedefiniujące dodają informację o kimś, kto jest już jasny, mają przecinki i nie przyjmują that.

Czy whose można użyć o rzeczach?

Tak: a house whose roof leaks jest poprawne i naturalne.

Jak ćwiczyć relative clauses?

Weź pięć zdjęć z telefonu i opisz każdą osobę albo rzecz jednym zdaniem z „który”: This is the friend who…, This is the place where…, This is the dish I…. Mów na głos i przy co drugim spróbuj pominąć słówko. Potem przerób ćwiczenia ze zdań względnych i osobno zdania niedefiniujące z przecinkami. Oba zestawy mają karty pracy PDF.

Kluczowe wnioski

Relative clauses to angielskie „który”: kawałek zdania doklejony do rzeczownika.
Ludzie to who, rzeczy to which, that do obu, ale nigdy z przecinkami.
Whose to „czyj”, where to miejsce, when to czas.
Gdy po słówku stoi nowa osoba, słówko możesz pominąć: the film we saw.
Przecinki znaczą „dodatkowa informacja” i zmieniają sens zdania.