Fonetyka angielska: znaki fonetyczne IPA z przykładami i jak czytać zapis w słowniku

Sprawdzasz w słowniku, jak się czyta thought, a obok nagrania stoi coś w rodzaju /θɔːt/. Odwrócone litery, dwukropek, kreska u góry. Większość osób w tym miejscu klika głośnik i idzie dalej. Szkoda, bo ten zapis mówi więcej niż jedno odsłuchanie.

Fonetyka angielska w praktyce to po prostu umiejętność czytania tych znaków. Litery w angielskim zdradzają wymowę słabo, zapis fonetyczny pokazuje ją dokładnie: jaki dźwięk, czy długi, gdzie akcent. Nie trzeba uczyć się wszystkiego na pamięć. Trudne są tylko znaki, których nie ma w polskim alfabecie, i to na nich się skupiamy.

Każdy znak ma tu przykładowe słowo z głośnikiem i opis, do czego jest podobny po polsku. Na końcu jest przykład, jak przeczytać hasło w słowniku krok po kroku. Ćwiczenia trudnych dźwięków, takich jak th i w, znajdziesz w tekście wymowa angielska.

Skąd te znaki i po co Ci one 📖

Znaki pochodzą z Międzynarodowego Alfabetu Fonetycznego, w skrócie IPA. Jeden znak to zawsze jeden dźwięk, niezależnie od pisowni. Dlatego sea, see i key mają w środku ten sam znak, choć litery są różne. W słownikach zapis stoi między ukośnikami: /siː/.

Polskie odpowiedniki niżej są przybliżeniem. Kilku dźwięków po polsku po prostu nie ma i wtedy opis mówi, jak ułożyć język albo usta. Wzorcem zawsze jest głośnik.

Samogłoski krótkie 🔈

sit

krótkie, luźne i, blisko polskiego y

bed

jak polskie e

cat

szerokie, między a i e

cup

krótkie a, wymawiane z tyłu

hot

krótkie o (brytyjskie; w USA bliżej a)

book

krótkie, luźne u

about

schwa: niewyraźny dźwięk bez akcentu

Najważniejszy z nich to ə, czyli schwa. Jest w prawie każdym dłuższym słowie i w małych słowach w zdaniu, jak to, of, a. Kto go rozpoznaje w zapisie, od razu wie, której samogłoski nie wymawiać wyraźnie.

Samogłoski długie: znak ː 🔊

Dwukropek po samogłosce oznacza, że dźwięk jest długi i napięty. To nie ozdoba: ship /ʃɪp/ i sheep /ʃiːp/ to dwa różne słowa.

see

długie i, jak „iii”

car

długie, otwarte a

door

długie o

food

długie u

bird

bez polskiego odpowiednika: coś między przeciągniętym e i y, usta rozluźnione

Dwugłoski: dwa dźwięki w jednej sylabie 🔁

Dwugłoska to samogłoska, która w trakcie wymawiania przechodzi w drugą. Po polsku podobnie brzmi „aj” w słowie „kraj”.

day

jak „ej”

my

jak „aj”

boy

jak „oj”

now

jak „ał”

go

brytyjskie „eł”; w USA oʊ, bliżej „oł”

here

brytyjskie „ie”; w USA z wyraźnym r

hair

brytyjskie „ee”; w USA z wyraźnym r

tour

brytyjskie „ue”, dziś często jak ɔː; w USA z wyraźnym r

Spółgłoski, których nie ma w polskim alfabecie 🧩

Tu są wszystkie znaki, które wyglądają obco. Część brzmi jak dobrze znane polskie dźwięki, tylko inaczej się je zapisuje.

think

th bezdźwięczne: język między zębami, sam wydech

this

th dźwięczne: jak θ, ale z głosem

she

jak polskie sz

vision

jak polskie ż

chair

jak polskie cz

job

jak polskie dż

sing

nosowe ng, bez wyraźnego g na końcu

we

jak polskie ł

yes

jak polskie j

red

angielskie r: język nie drga, cofa się

hat

lżejsze niż polskie ch, sam wydech

Reszta spółgłosek wygląda i brzmi prawie jak po polsku: p, b, t, d, k, g, f, v, s, z, m, n, l. Uwaga na dwie rzeczy. Znak /j/ to dźwięk j, a nie angielska litera j (ta ma znak /dʒ/). Znak /v/ to polskie w, a znak /w/ to polskie ł.

Akcent i inne oznaczenia w zapisie ✏️

ZnakCo oznaczaPrzykład
ˈakcent główny: sylaba po kresce jest najmocniejsza/ˈhæpi/ happy
ˌakcent poboczny: słabszy, w dłuższych słowach/ˌjuːnɪˈvɜːsəti/ university
ːdługi dźwięk/fuːd/ food
/ /zapis wymowy w słowniku/kæt/ cat
(r)r wymawiane tylko w niektórych odmianach albo przed samogłoską/kɑː(r)/ car

Kreska akcentu stoi przed sylabą, nie nad samogłoską. W /fəˈtɒɡrəfə/ (photographer) akcent pada na drugą sylabę, tę po kresce.

Jak przeczytać hasło w słowniku krok po kroku 🔍

Weźmy słowo comfortable, na którym potyka się większość uczących się. W słowniku Cambridge zobaczysz dwa zapisy: brytyjski /ˈkʌmftəbəl/ i amerykański /ˈkʌmftɚbəl/.

  • Kreska na początku: akcent pada na pierwszą sylabę, KAMF.
  • ʌ: krótkie a, więc „kam”, nie „kom”.
  • Brak samogłoski po f: środkowe „or” z pisowni znika. Mówisz trzy sylaby, nie cztery.
  • ə i ɚ: dwa lekkie schwa na końcu, w wersji amerykańskiej z r.

Wynik: „KAMF-ter-byl”, z akcentem z przodu i bez „for” w środku. Tak samo rozbierzesz każde słowo, kiedy nagranie nie wystarczy albo chcesz wiedzieć, czemu brzmi inaczej, niż się pisze. Zapis dowolnego słowa albo całego zdania w wymowie amerykańskiej pokaże Ci od razu zapis fonetyczny angielski.

Zapis brytyjski i amerykański: najważniejsze różnice 🇬🇧🇺🇸

SłowoUKUSCo się różni
hot/hɒt//hɑːt/o brytyjskie, a amerykańskie
go/ɡəʊ//ɡoʊ/„eł” i „oł”
car/kɑː//kɑːr/Amerykanie wymawiają r na końcu
water/ˈwɔːtə//ˈwɑːt̬ɚ/w USA t między samogłoskami brzmi prawie jak d
bird/bɜːd//bɝːd/samogłoska z r w wersji amerykańskiej

Znak ɚ i ɝ to amerykańskie samogłoski zabarwione r. Znak t̬ z kreską pod spodem oznacza miękkie, prawie d-owe t, które słychać w water, better i party.

Który znak oznacza polskie sz?

  • ʃ
  • θ
  • ʒ

ʃ jak w she. θ to th w think, ʒ to ż w vision.

Co oznacza ː po samogłosce?

  • akcent
  • długi dźwięk
  • nieme r

ː to długość, na przykład /iː/ w see.

Znak /j/ w zapisie to:

  • angielska litera j jak w job
  • polskie j jak w yes
  • dż

Litera j z job ma znak /dʒ/.

Gdzie pada akcent w /fəˈtɒɡrəfə/?

  • na pierwszą sylabę
  • na drugą sylabę
  • na ostatnią

Kreska ˈ stoi przed drugą sylabą: fo-TO-gra-fer.

Który znak to schwa?

  • ə
  • æ
  • ʌ

ə to niewyraźny dźwięk bez akcentu, jak w about.

Znak /w/ czytasz jak polskie:

  • w
  • ł
  • u

Angielskie w to polskie ł. Polskie w to /v/.

Fonetyka angielska: najczęstsze pytania ❓

Ile jest znaków fonetycznych w angielskim?

Standardowy zapis brytyjski używa 44 znaków dźwięków: 12 samogłosek, 8 dwugłosek i 24 spółgłosek. Do tego dochodzą znaki akcentu i długości. Amerykańskie słowniki mają kilka znaków więcej, na przykład ɚ.

Czy trzeba znać fonetykę, żeby dobrze mówić?

Nie. Wymowy uczysz się uchem i ustami, słuchając i powtarzając na głos. Zapis przydaje się wtedy, gdy nagranie nie wystarcza albo chcesz sprawdzić długość samogłoski i akcent.

Gdzie sprawdzić zapis fonetyczny słowa?

W każdym dobrym słowniku online, na przykład Cambridge Dictionary albo Oxford Learner’s Dictionaries. Oba podają zapis brytyjski i amerykański oraz nagrania.

Czym się różni zapis w nawiasach / / i [ ]?

W ukośnikach stoi zapis dźwięków, które rozróżniają słowa, i tego używają słowniki. Nawiasy kwadratowe pokazują bardziej szczegółową, „dokładną” wymowę. Na co dzień wystarczą ukośniki.

Kluczowe wnioski

  • Jeden znak IPA to zawsze jeden dźwięk, niezależnie od pisowni.
  • ː oznacza długi dźwięk, a ˈ akcent na następnej sylabie.
  • ə, czyli schwa, to najczęstszy dźwięk angielskiego.
  • θ i ð to dwa rodzaje th, ʃ to sz, tʃ to cz, dʒ to dż.
  • /j/ to polskie j, /w/ to polskie ł, a /v/ to polskie w.

Znasz znaki? Czas, żeby usłyszały je Twoje usta

Zapis fonetyczny pomaga zrozumieć wymowę, ale utrwala ją dopiero mówienie na głos. Jeśli zaczynasz od zera albo od nowa, kurs QuickSpeak Start prowadzi przez 90 krótkich lekcji, w których słuchasz wzoru i od razu odpowiadasz na głos. Jeśli wolisz zacząć od muzyki, posłuchaj darmowego demo QuickSpeak Music: melodia podpowiada akcent i rytm zdania lepiej niż każdy znak w słowniku.